Interesi publik për cilësinë e maturës shtetërore

Nga Prof.Dr. Nikoleta Mita
Interesi publik për cilësinë e maturës shtetërore

Prej një jave vazhdon një debat i nxehtë për cilësinë e provimit të gjuhës dhe letërsisë të maturës shtetërore. Dy çështjet kryesore rreth të cilit është përqendruar debati janë: e drejta e maturantëve për të protestuar për cilësinë në arsim dhe cilësia e përmbajtjes së testit.

Maturantët protestojnë për të shprehur mospajtimin me cilësinë e dobët të testit i cili ndikon në përzgjedhjen e arsimimit të tyre të mëtejshëm.

Profesorë të universiteteve, studiues dhe njerëz të letrave shqipe janë përfshirë në debat dhe kanë bërë analiza të hollësishme të pyetjeve të paketës së testit.

Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë dhe Qendra e Shërbimeve Arsimore, si institucion në vartësi të kësaj ministrie, reaguan duke e politizuar çështjen, përjashtuan nga procesi i rivlerësimit të cilësisë së testit ekspertë dhe të interesuar të tjerë.

Po ashtu, MASR dhe QSHA ndërmorën një pozicion mbrojtës, paraqitën deklarata të pambështetura me evidencë, ndërmorën një proces vetëvlerësimi aspak transparent dhe arritën në përfundimin se testi nuk kishte gabime shkencore.

QSHA vendosi të vlerësojë shpërndarjen e pikëve në bazë të rezultateve të nxënësve, si dhe të konsiderojë heqjen nga vlerësimi përfundimtar i ndonjë pyetjeje specifike që rezulton të ketë pasur nivel më të lartë vështirësie sesa niveli i njohurive të nxënësve.

Nëse do të analizojmë këtë situatë, atëherë do të arrijmë në përfundimin se ka një interesim të madh publik për cilësinë në arsim dhe një menaxhim aspak profesional të problemit aktual nga MASR dhe QSHA.

Së pari, e drejta për cilësi në arsim është një e drejtë e sanksionuar me ligj, si në legjislacionin ndërkombëtar dhe në legjislacionin vendas. Legjislacioni përcakton përgjegjësi të instiucioneve arsimore qëndrore, vendore dhe shkollave për të ofruar dhe siguruar një arsim cilësor, për të dhënë llogari për cilësinë e arsimit, por edhe të drejta të përfituesve dhe të të interesuarve për të kërkuar një arsim cilësor. Këto të drejta nuk mund të mohohen, nuk duhet të shkelen, por duhet të ushtrohen.

Së dyti, maturantët janë të interesuarit e parë për cilësinë e arsimit, pasi ata janë përfituesit e drejtpërdrejtë të arsimit. Provimet e maturës shtetërore kanë rëndësi të madhe për maturantët, pasi rezultatet e provimeve kanë peshë të rëndësishme në përllogaritjen e pikëve për pranimin në arsimin e lartë.

Maturantët reaguan menjëherë, sepse zbuluan se testi i gjuhës dhe letërsisë shqipe nuk ishte cilësor. Ata reaguan fort, sepse cilësia e dobët e testit ndikonte negativisht rezultatet e pritshme të tyre. Ata reaguan fuqishëm, sepse cilësia e dobët e testit ndikonte dukshëm projektin e tyre të të ardhmes, pengonte realizimin e ëndrrës së tyre.

Një pikë ose më pak se një pikë i jep ose nuk i jep mundësi një maturanti të fitojë të drejtën për të ndjekur studimet e larta në fushën që dëshiron. Pra, e drejta për të protestuar për cilësinë e testit të provimit të maturës shtetërore është një e drejtë e qenësishme e çdo maturanti.

Historikisht, nxënësit kanë qenë të fundit që u është kërkuar mendim për efektivitetin e shkollës, se kjo gjë është parë si një biznes me rrezik pasi nxënësit, zakonisht, kanë të drejtë dhe janë kritikë të sinqertë.

Ajo që kemi mësuar gjatë dekadës së fundit është se nxënësit nuk janë thjesht konsumatorë të asaj që shkollat dhe mësuesit vendosin para tyre, por ndajnë një përgjegjësi në ndërtimin e të mësuarit të tyre dhe të bashkëmoshatarëve të tyre dhe mund të luajnë një rol të rëndësishëm në bërjen e shkollave të tyre vende më të mira jo vetëm për veten dhe shokët e tyre të klasës, por edhe për mësuesit e tyre. Kur zëri i nxënësve dëgjohet dhe kur çlirohet energjia e bllokuar, kur ata bëhen pjesë e procesit të sigurimit të cilësisë, cilësia vetëm përmirësohet.

Proceset e vlerësimit të cilësisë së arsimit përfshijnë edhe të interesuarit e tjerë si: mësuesit, prindërit, ekspertët e disiplinave të zhvillohen provim, ekspertët e pedagogjisë dhe të vlerësimit, përfaqësues të arsimit të lartë, studiues, agjenci e shoqata që kanë objekt të veprimtarisë arsimin dhe përfaqësues të botës së punës.

Si duhet të vepronin MASR dhe QSHA, ndërsa këto institucione u vetëmbrojtën, u hodhën në sulm, deklaruan se bënë një vetëvlerësim të shpejtë dhe se do të rishpërndajnë pikët duke ulur pragun e pikëve të testit.

Së pari, MASR dhe QSHA duhet të kërkonin një evidencë për cilësinë e testit nga vlerësues të pavarur. Vlerësimi i pavarur është mënyra e vetme e sigurt për të garantuar se një test shtetëror përmbush plotësisht, pjesërisht ose nuk i përmbush standardet shtetërore të cilësisë lidhur me atë që nxënësit duhet të dinë dhe të jenë në gjendje të bëjnë.

Së dyti, MASR dhe QSHA duhet t’i kërkonin njërit nga universitetet me kontribut më të madh në fushën e gjuhës, letërsisë, komunikimit, pedagogjisë dhe psikologjisë dhe profesorëve më të spikatur të fushës së gjuhës, të letërsisë, të pedagogjisë dhe të vlerësimit në vend që të shqyrtonin cilësinë e testit.

Departamentet universitare të gjuhës dhe të letërsisë janë në gjendje të vlerësojnë cilësinë e testit dhe të përcaktojnë nëse kompetencat që testi mat përputhen me kërkesat e tyre për cilësinë e studentëve që presin dhe nëse testi ka vlerë.

Departamentet e pedagogjise dhe të psikologjisë janë departamentet që mund të bëjnë analiza profesionale të cilësisë së ndërtimit të testit dhe analiza psikometrike për cilësinë e testit. Profesorët më në zë të fushës së gjuhësisë, letërsisë, të pedagogjisë dhe të vlerësimit duhet të ftoheshin të vlerësonin dhe të përcaktonin vlefshmërinë, vështirësinë, besueshmërinë dhe diskriminimin e testit.

Së treti, MASR dhe QSHA duhet të angazhonin mësuesit më të shkëlqyer të fushës në një forum që të vlerësonin cilësinë e testit. Mësuesit e mirë i dinë karakteristikat e një vlerësimi të mirë.

Vlerësimet për cilësinë e testeve duhet të bëheshin publike.

Në mungesë të këtyre veprimeve nga MASR dhe QSHA, shumë pedagogë, mësues dhe njerëz të letrave shqipe kanë bërë analiza të pavarura, profesionale dhe tepër kritike, të cilat duhet të merreshin në konsideratë gjatë menaxhimit të problemit. Por kjo nuk ka ndodhur.

Nuk është vonë që MASR të ndryshojë qasjen për menaxhimin e problemit dhe të zgjidhë çështjen bazuar në evidenca dhe analiza profesionale të pavarura.

Nisur nga ky rast, është e domosdoshme të krijohen dhe të funksionojnë organizma që të japin mendim të pavarur profesional për cilësinë në arsim. Mendimi i pavarur krijon garanci për cilësinë e testeve dhe provimeve dhe për të fituar besim për trajtim të paanshëm të problemeve.


Prof.Dr. Nikoleta Mita është eksperte në fushën e vlerësimit arsimor dhe psikologjik.

6 komente

  1. Durim Puna 17 Qershor, 2020 në 7:48 pm

    Qeverua aktuale nuk eshte e interesuar per mendimin e pavarur. Per ta politika del mbi interesat kombetare arsimore dhe te drejten kushtetuese per arsim.

  2. FISNIK 17 Qershor, 2020 në 8:11 pm

    Shume analize profesionale e bere nga Prof.Dr.Nikoleta Mita , ekspertja me e shquar dhe e vetme ne Shqiperi e vleresimit.
    Bravo Profesoreshe! Shpresoj qe keto zera te mos bien ne vesh te shurdhet te MASR dhe QSHA

  3. Zysh Lindita Murthi 17 Qershor, 2020 në 10:02 pm

    Zonja Nikoleta shkrimi juaj analitik me nxiti të jepja edhe unë mendimin tim modest pa dashur tëe hyj në debate ku gjithkush pe merr persiper qe me lupë te gjejë fajtorët dhe
    gabimet.
    Po rendis disa:
    1. Pyetjet e Testit jane brenda programit Orientues te Matures Shteterore 2020
    2. Ne pergjithesi Testi i përgjigjet frymès bashkekohore te studimit te gjuhës shqipe.
    3. Shkencerisht pyetjet e gjuhes janë ta sakta dhe te trajtuara ne te tre Librat e gjuhes shqipe per kl 10, 11 12. Tekste alternative qe perdoren ne arsimin parauniversitar te aprovuar nga MASR.
    34. Dukshem ne nderimin e pyetjeve dallohet ndikimi nga menyra e testimit te PISA-s ku ju e dini shume mire se nxenesit tane dalin dobet dhe askush nuk skandalizohet, sepse e kane syrin vetem tek nota(. Sigurisht kjo ja fare pa te drejte pasi:
    a) nota iu ndryshon jeten
    b) per noten kane paguar ne rastn me te mirë ne kurset private….
    5. Materiali letrar ii perzgjedhur shte cilesor, edhe pse jo domosdoshmërisht te dy ne tekst poetik.
    6. Materiali joletrar i perzgjedhur ishte shoqeruar me pyetje qe shkonin ne perputhje me disiplinen shkencorete lendes persa i perket ndertimit formal dhe permbajtesor te teksteve joletrare.
    7. Pyetjet per esenë ishin te gjitha te hartuara drejt dhe matnin kompetencat qe duhet te kete nje maturant, i cili po mbyll nje cikel te rendesishem formimi. Nohuri aftësi qendrime qe do ti demonstroje ne arsimimin ose jo te metejshem gjate gjithë jetes.
    7.Nese do diskutohej se, a mund te ishte më i lehte, a mund te kishte më pak tekste per tu analizuar, a mund te ishte vendosur nje autor me transparent, a mund te ishte nje tekst dramatik apo ne prozë, a mund…amund….. ketu jdo ishim ne fushen e hipotezave dhe jo te domosdoshmerise. Ky fakt nuk na lejon qe problemet prej te cilave vuan arsimi shqiptar t’ia adresojme nje Testi.
    Natyrshem lind pyetja: Çfare ka ndodhur atehere? Nuk marr persiper te jap pergjigjen shtesuese, por gjykoj se, nje mori problemesh ne arsimin shqiptar nuk mund të zgjidhen me nervozizëm dhe sharje. Mund te mblidhet nje tryeze e rrumbullaket me ish-punonjes Instituti Pedagogjik, ish-hartues testesh, pedagoge te metodikes, e pse jo edhe te katedres se gjuhes shqipe qe nuk kane konflikt interesi si hartues tekstesh per gjimnazin. (se jo rralle perdorin titullin e pedagogut per t’iu sulur çdo perpjekjeje per modernizim te teksteve shkollore parauniversitare.
    Nje thënie e urte na vjen nga populli, kur flasim per letersine ďuhet ta lyejme gojen me mjalte, po me ç’lexojmene debatet e tipit Kryqezate kundra Testit, jo gjithmone populli ia ka qelluar te vertetes.
    I gjithe shkrimi im nuk do te shuaje krtikat, por qendrim kritik do te thote qendrim pohues dhe vleresues raportesh logjike dhe analize, sigurim dhe konstatues, gje qe nuk e kam hasur perveç se ne shkrimin tuaj.
    Me respekt Lindita Murthi

  4. Zysh Lindita 18 Qershor, 2020 në 9:04 am

    Ku eshte postimi qe kam vendosur? Do te doja ta kopjoja

  5. Vasilika 18 Qershor, 2020 në 1:11 pm

    Nje analize e sakte e problematikes,qe nuk ngelet ne nivelin e kritikës,por jep edhe zgjidhje profesionale.
    Mendoj qe çdo problem mund te zgjidhet nese ekziston deshira per te bashkepunuar qe te kete produkt cilesor ne çdo proces. Sogurisht inisiativa i takon institucioneve drrjtuese,te cilat duhet qe perpara vendimarrjeve te rendesishme,ose proceseve si matura shteterore qe kanë një ndikim kyç ne drejtimin e jetës se çdo maturanti duhet te konsultohen me ekspertet me te mire te çdo fushe.
    Respekte për Znj. Nikoleta që reagon me profesionalizëm dhe nuk qëndron indiferente.

Adresa juaj e emailit nuk do bëhet publike.

Lajme te ngjashme